Piyasalar Arası Korelasyon: Dolar, Altın, Petrol ve Hisse Bağı

Dolar yükseldiğinde, akaryakıttan telefona kadar birçok fiyatın da peşinden geldiğini mutlaka yaşamışsındır. Kimse bu fiyatlara birlikte hareket etmelerini söylemiyor, ama birbirlerine bağlı oldukları için çoğu zaman beraber hareket ediyorlar. Küresel piyasalar da tam olarak böyle çalışır.

Bu yazıda korelasyonun ne demek olduğunu, piyasalar arasındaki en önemli beş bağlantıyı, bu bağlantıların nasıl değiştiğini ve onları kendi işlemlerinde nasıl kullanabileceğini sade bir dille öğreneceksin.

Korelasyon nedir?

Korelasyon, iki piyasanın ne kadar birlikte hareket ettiğini gösteren eksi 1 ile artı 1 arasında bir sayıdır:

• +1'e yakınsa: Genellikle aynı yönde hareket ederler; biri yükselince diğeri de yükselir.
• 0'a yakınsa: Aralarında belirgin bir ilişki yoktur.
• -1'e yakınsa: Genellikle ters yönde hareket ederler; biri yükselince diğeri düşer.

En baştan iki önemli not: Korelasyon "çoğu zaman" demektir, "her zaman" değil. Ve hangi piyasanın sebep, hangisinin sonuç olduğunu söylemez.

Her trader'ın bilmesi gereken beş bağlantı

1. Dolar ve altın

Altın dolarla fiyatlanır. Dünya Altın Konseyi'ne göre altın tarihsel olarak çoğunlukla dolarla ters yönde hareket etmiştir. Daha da ilginci, bu ilişki simetrik değildir: zayıf dolar altını genellikle, güçlü doların onu aşağı çektiğinden daha fazla yukarı taşır.

Türkiye'de bunun bir katmanı daha var: Gram altının TL fiyatı hem ons altına hem de USDTRY'ye bağlıdır. Yani ons altın yerinde saysa bile USDTRY yükselirse gram altın da yükselir.

2. Faiz ve döviz

Bir merkez bankası faizi artırdığında, genellikle daha yüksek getiri için o ülkeye para akar ve para birimi güçlenme eğilimi gösterir. Altın da bundan etkilenir: faiz getirisi olmadığı için faizler yüksekken altın tutmak daha az caziptir.

3. Petrol ve enflasyon

Petrol sadece araba yakıtı değildir. ABD Merkez Bankası Fed'in bir araştırma notu şunu anlatıyor: Petrol fiyatlarının artması bütün ekonomide üretim ve taşıma maliyetlerini yükseltir, bu maliyetler gıdaya ve diğer ürünlere yansır ve insanların gelecekteki enflasyon beklentisini de artırır. Daha yüksek enflasyon, daha yüksek faiz ihtimali demektir; bu da dövizi ve hisseleri etkiler.

4. Hisse senetleri ve tahviller

Yıllarca kural şuydu: Hisseler düştüğünde tahviller genellikle yükselir ve kalkan görevi görür. Ama T. Rowe Price'a göre 2022'de hisse ile tahvil arasındaki korelasyon güçlü şekilde pozitife döndü; bu, yirmi yıldan uzun süredir görülmeyen bir durumdu. Sebebi yüksek enflasyon ve hızlı faiz artışlarıydı; ikisi de ikisini birlikte aşağı çekti.

5. Hisse senetleri ve kripto

2020'den önce birçok kişi kriptoyu borsadan ayrı görüyordu. Ama Uluslararası Para Fonu (IMF), Bitcoin ile S&P 500 arasındaki korelasyonun 2017-2019'da 0,01 iken 2020 ve 2021'de 0,36'ya çıktığını gösterdi. Yani Wall Street tedirgin olduğunda kripto artık eskisinden daha fazla sallanıyor.

Gerçek bir zincirleme reaksiyon: 2022

2022, bu bağlantıların domino taşları gibi nasıl devrildiğini gösterdi:

• Petrol fiyatları sıçradı ve enflasyon endişesi büyüdü.
• Fed, ABD enflasyonunun 40 yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesinde olduğu bir dönemde faizleri hızla artırdı.
• Hisseler ve tahviller aynı anda kaybettirdi; bu, yirmi yılı aşkın süredir bu şekilde yaşanmamıştı.

Yani petrol piyasasındaki bir olay, enflasyon ve faiz üzerinden hisse ve tahvillere kadar ulaştı.

Pratik örnek: tek fikir, iki kat risk

Bu örnek varsayımsaldır ve rakamlar basitleştirilmiştir.

Diyelim ki iki işlem açtın ve riskini dağıttığını düşünüyorsun:

• 100 dolar riskle altın alımı.
• 100 dolar riskle EURUSD alımı.

Ama dikkatli bak: İkisi de aslında aynı bahis, yani doların zayıflaması üzerine bir bahis. Doları güçlendiren bir ekonomik haber gelirse, muhtemelen iki işlem de aynı anda zarar eder. Birbirinden bağımsız 100'er dolarlık iki işlem yerine, pratikte 200 dolarlık tek bir bahis yapmış olursun.

Çözüm: Ya ikisinin büyüklüğünü yarıya indir ki "zayıf dolar" fikri üzerindeki toplam riskin 100 dolarda kalsın, ya da sadece birini seç.

Korelasyonu işlemlerinde nasıl kullanırsın?

• Riski ikiye katlamaktan kaçın: Yeni bir işlem açmadan önce, açık işlemlerinle aynı yönü gösterip göstermediğine bak.
• Teyit için kullan: Altın alırken dolar güçleniyorsa rüzgâra karşı yürüyorsun demektir; daha dikkatli işlem yap.
• İlk tepki veren piyasayı izle: Bazen bir piyasa diğerlerinden önce tepki verir; endeks vadelileri ya da dolar gibi. Onları takip etmek seni sürprizlerden korur.
• Arada bir yeniden kontrol et: Korelasyonlar değişir; geçen yıl doğru olan bir sayı bugün doğru olmayabilir.

Sık yapılan hatalar

• Korelasyonu kanun sanmak: "Altın her zaman dolara ters gider" doğru değil; çoğu zaman, her zaman değil.
• İkiye katlanan riski görmemek: Aynı yöndeki birkaç işlem aslında tek büyük bir işlemdir.
• Korelasyonu sebep sanmak: İki piyasanın birlikte hareket etmesi, birinin diğerini ittiği anlamına gelmez.
• Eski verilere güvenmek: 2022, onlarca yıllık ilişkilerin bile tersine dönebileceğini gösterdi.
• Sadece tek bir grafiğe bakmak: Yalnızca kendi piyasana bakarsan perde arkasında devrilen domino taşlarını göremezsin.

Pratik kontrol listesi

• İşlem yaptığım piyasanın hangi piyasalarla güçlü bağı olduğunu biliyorum.
• Yeni bir işlemden önce tek bir fikir üzerindeki toplam riskimi hesapladım.
• Her gün dolara, USDTRY'ye, petrole ve endeks vadelilerine göz atıyorum.
• Enflasyon ve faiz haberlerini ekonomik takvimde işaretledim.
• Korelasyonun "çoğu zaman" demek olduğunu, "her zaman" olmadığını unutmuyorum.

Sık sorulan sorular

Korelasyonları nereden görebilirim?

Birçok platform ve analiz sitesi korelasyon tabloları sunar. Tablo olmasa bile iki grafiği yan yana koyduğunda genel ilişkiyi görürsün.

Negatif korelasyon riskten korunmaya yarar mı?

Yarayabilir, ama dikkatli ol. Bugün negatif olan bir ilişki yarın pozitife dönebilir; tıpkı 2022'de hisse ve tahvillerde olduğu gibi.

Korelasyonlar neden değişir?

Çünkü ekonomik koşullar değişir. Örneğin enflasyon yüksek ve artış halindeyken hisse ve tahviller, düşük enflasyon dönemlerinden farklı davranır.

Yeni başlayan biri için en önemli ilişki hangisi?

Doların diğer her şeyle ilişkisi. Dolar çoğu piyasanın merkezindedir; Türkiye'de buna bir de USDTRY eklenir. Doların ne yaptığını bilirsen resmin yarısını görmüş olursun.

Özet

Piyasalar bir tespihin taneleri gibi birbirine bağlıdır: dolar, altın, petrol, faiz, hisseler, tahviller ve kripto. Korelasyon; gizli riskleri görmene, işlemlerini daha iyi seçmene ve haberlere yakalanmamana yardım eder. Sadece şunu unutma: Bu ilişkiler canlıdır ve değişir.

Adım adım öğrenmek istiyorsan ücretsiz kurslara göz at ve profesyonel araçlara yazılımlar bölümünden bak.

Şu kaynaklardan uyarlanmıştır: Dünya Altın Konseyi, Fed, T. Rowe Price ve IMF

Alım satım işlemleri önemli bir zarar riski taşır. Bu yazı yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.