Vadeli İşlem Fiyatları Forex ve CFD'yi Neden Etkiler?

Aracı kurumunun platformunda EURUSD ya da bir S&P 500 CFD'si aldığında, fiyatın tam orada oluştuğunu düşünebilirsin. Oysa bu rakamların arkasında başka piyasalar da çalışıyor ve en önemlilerinden biri vadeli işlem (futures) piyasası.

Bu yazıda vadeli işlemlerin, forex'in ve CFD'nin birbirine nasıl bağlandığını, fiyatlarının neden biraz farklı olduğunu ve bu bağı kendi işlemlerinde nasıl kullanacağını öğreneceksin.

Üç piyasa, tek ürün

Aynı sokakta yan yana üç döviz bürosu düşün. Biri kuru düşürürse herkes oraya koşar, diğerleri de kısa sürede aynı seviyeye gelir. Finans piyasaları da böyle çalışır:

• Spot forex: Bankalar ve kurumlar arasında, borsa dışında, neredeyse anında teslim için yapılan döviz alım satımı. Uluslararası Ödemeler Bankası'nın (BIS) anketine göre küresel döviz işlemleri Nisan 2025'te günde yaklaşık 9,6 trilyon dolara ulaştı; bunun %31'i spot işlemdi.
• Vadeli işlem: Gelecekte belirli bir tarihte alım ya da satım için borsada işlem gören sözleşme. En bilinenleri ABD'deki CME'de işlem görür; Türkiye'de ise Borsa İstanbul'un VİOP'u var.
• CFD (fark sözleşmesi): Seninle aracı kurum arasında fiyat farkı üzerine yapılan sözleşme. Varlığın sahibi olmazsın, sadece fiyat değişiminin kâr ya da zararını alırsın.

Üçü de aynı şeyden bahseder: bir para biriminin ya da endeksin fiyatı. Bu yüzden birbirlerinden fazla uzaklaşamazlar.

Birinci bağ: döviz vadelileri ve spot fiyat

CME, döviz vadeli sözleşmesinin fiyatının iki bileşenden oluştuğunu anlatıyor: spot kur ve iki para birimi arasındaki kısa vadeli faiz farkı. Vadeli fiyat ile spot arasındaki farka baz (basis) denir.

• Paritenin ikinci para biriminin (EURUSD'de dolar) faizi birincisinden yüksekse, vadeli genelde spottan pahalıdır.
• Tersi geçerliyse vadeli ucuzdur.
• Vade yaklaştıkça fark küçülür; vade sonunda vadeli ve spot buluşur.

CME'nin FX Link adlı bir aracı bile var: Döviz vadelilerini borsa dışındaki spot piyasaya tek bir spread olarak bağlıyor. Yani iki piyasa pratikte aynı ipe bağlı.

Pratik bir ipucu: CME'ye göre Japon yeni, Kanada doları ve Meksika pesosu vadelileri spot piyasanın tersine kote edilir. Örneğin yen vadelisi, yenin dolar cinsinden fiyatını gösterir. Yani yen vadelisinin grafiği yükselirken USDJPY genelde düşer. Bunu bilmezsen sinyali ters okuyabilirsin.

İkinci bağ: endeks vadelileri ve endeks CFD'leri

CME, hisse endeksi vadelileri için bir makul değer (fair value) tanımlıyor; yani vadelinin teoride olması gereken fiyat:

Makul değer = Spot endeks × [1 + faiz × (vadeye kalan gün ÷ 360)] − vadeye kadarki temettüler

Mantığı basit: Vadeli alan kişi hisselerin tamamını baştan ödemez ama temettü de almaz. Gerçek vadeli fiyatı arz ve talebe göre bu değerin etrafında dalgalanır; fazla uzaklaşırsa arbitrajcılar (iki piyasa arasındaki fiyat farkından kazanan işlemciler) onu geri çeker.

Şimdi asıl nokta: New York Borsası'nın ana işlem seansı New York saatiyle 09:30-16:00 arasıdır; yani ABD'deki yaz saati uygulamasına göre TSİ 16:30 ya da 17:30'da açılır. CME'deki E-mini S&P 500 vadelileri ve opsiyonları ise neredeyse günün her saatinde işlem görür. Yani sabah saatlerinde bir ABD endeksi CFD'si alıp satarken New York'taki spot piyasa kapalıdır ve taze fiyat üreten büyük piyasa vadeli piyasadır. Benzer bir tablo Türkiye'de de var: Borsa İstanbul'a göre BIST 30 endeks vadelileri ve Dolar/Ons Altın vadelileri VİOP'un akşam seansında da işlem görüyor.

Bu sana ne kazandırır? Aracı kurumunun sözleşme özelliklerine bak ve işlem yaptığın endeks CFD'sinin hangi fiyatı takip ettiğini öğren: spot endeksi mi, vadeli sözleşmeyi mi? Bu, grafikte gördüğün rakamı ve sözleşme ayı değişirken fiyatın davranışını etkiler.

Diğer piyasalarla bağlantı

Vadeliler diğer piyasaların sadece aynası değildir; çoğu zaman önden gider, çünkü diğerleri uyurken uyanıktır. CME'nin bir raporundan iki gerçek örnek:

• Rusya'nın Ukrayna'ya girdiği gece (Şubat 2022): ABD spot hisse piyasası açılmadan önce CME'de yaklaşık 560 bin E-mini S&P 500 opsiyon sözleşmesi işlem gördü.
• Mart 2023 bankacılık krizi: Silicon Valley Bank haberleri ve ABD'li yetkililerin gece açıkladığı acil önlemlerle birlikte, ABD saatleri dışında 686 binden fazla E-mini S&P 500 opsiyon sözleşmesi işlem gördü.

Yani piyasanın habere ilk tepkisi, spot borsa açılmadan saatler önce türev piyasada oluştu. Spot piyasa saatleri dışında fiyat veren CFD'ler bu hareketi kendileriyle taşır.

Etki başka endekslere de uzanır: CME, S&P 500'ün birçok Asya ve Avrupa endeksi için vekil olarak kullanıldığını ve oradaki yatırımcıların yerel endekslerini onunla hedge ettiğini söylüyor. Yani Asya saatlerinde ABD vadelilerindeki bir hareket, diğer piyasaların havasını da belirleyebilir.

Unutma: Bu bağ ne sabittir ne de kusursuz. Vadeli kısa vadede makul değerin biraz üstünde ya da altında işlem görebilir ve piyasaların davranışı koşullara göre değişir.

Basit rakamlarla uygulama örneği

Bu örnek varsayımsaldır; rakamlar sadeleştirilmiştir.

Birinci bölüm: endeks vadelisi

• Spot endeks: 5.000 puan
• Faiz: yıllık %4
• Vadeye kalan gün: 90
• Vadeye kadarki temettüler: 12 puan

Makul değer = 5.000 × [1 + 0,04 × (90 ÷ 360)] − 12 = 5.000 × 1,01 − 12 = 5.038

Yani vadelinin spot endeksten yaklaşık 38 puan yukarıda olması normaldir. Bu fark bedava para değildir; vade yaklaştıkça küçülür ve vade sonunda sıfırlanır. CFD'n vadeli sözleşmeye dayanıyorsa, vadeye daha çok gün kalan bir sonraki aya geçişte fiyatı bir anda kayabilir.

İkinci bölüm: döviz vadelisi

• Spot EURUSD: 1,1000
• Dolar faizi: %4; euro faizi: %2
• Vadeye 90 gün

Yaklaşık vadeli fiyat = 1,1000 × (1 + 0,04 × 90 ÷ 360) ÷ (1 + 0,02 × 90 ÷ 360) = 1,1000 × 1,01 ÷ 1,005 ≈ 1,1055

Yani vadeli, spottan yaklaşık 55 pip yukarıdadır, çünkü ikinci para birimi olan doların faizi daha yüksek. EURUSD vadeli grafiğinde 1,1055 gibi bir seviye görürsen onu doğrudan spot grafiğine taşıma; önce aradaki farkı düş.

Bu bağı işlemlerinde nasıl kullanırsın?

• Spot piyasa açılmadan önce vadeliye bak: Endeks vadelisi, spot piyasanın hangi havada açılabileceğine dair ipucu verir.
• CFD'nin hangi fiyatı izlediğini bil: spot mu, vadeli mi; sözleşme geçiş tarihlerini de bil.
• Forex'te ters kote edilen sözleşmeleri unutma: yen, Kanada doları ve Meksika pesosu.
• Kaldıracı ciddiye al: İşlem yaptığın kurumun yetkili olup olmadığını ve kaldıraç sınırlarını kontrol et; CFD'ler yüksek riskli ürünlerdir.

Sık yapılan hatalar

• Vadeli grafiğindeki seviyeleri spota kopyalamak: Bazı hesaba katmazsan seviyelerin yanlış yere düşer.
• Yen ya da Kanada doları vadeli grafiğini ters okumak.
• Vadeli ile spot arasındaki farkı risksiz kazanç sanmak: Farkın bir nedeni vardır ve işlem maliyetleri küçük fırsatları genelde yutar.
• Sözleşme geçiş günündeki fiyat sıçramasını unutmak.
• Gece hareketlerini görmezden gelmek: Spot piyasa kapalı olabilir ama senin riskin kapalı değildir.

Pratik kontrol listesi

• CFD'min fiyatını spot endeksten mi vadeliden mi aldığını biliyorum.
• Vade ve sözleşme geçiş tarihleri takvimimde.
• Spot piyasa açılmadan önce aynı endeksin vadelisine bakıyorum.
• Döviz vadeli grafiklerinde fiyatın hangi yönde kote edildiğini kontrol ettim.
• Kaldıracımı ve zarar kesimi gece dalgalanmalarını düşünerek ayarladım.

Sık sorulan sorular

Endeks CFD'imin fiyatı neden haber sitelerindeki rakamdan farklı?

CFD'n spot endekse değil vadeli sözleşmeye dayanıyor olabilir. İkisi arasındaki fark, faiz ve temettüden kaynaklanan bazdır. Ayrıca spot piyasa saatleri dışında spot endeks hareket etmez ama vadeli hareket etmeye devam eder.

Vadeli ile spot arasındaki farktan risksiz para kazanılabilir mi?

Bunu genelde çok düşük maliyetle çalışan büyük kurumlar yapar ve fiyatları makul değere yakın tutan da tam olarak onların bu işlemleridir. Bireysel yatırımcı için spread ve komisyonlar genelde bu küçük farklardan büyüktür.

Forex yapan biri neden döviz vadelilerine bakmalı?

Çünkü vadeliler borsada işlem görür ve fiyatları spota bağlıdır; onları izlemek piyasaya daha bütünlüklü bakmanı sağlar. Sadece bazı ve kotasyon yönünü unutma.

Sonuç

Forex, vadeliler ve CFD'ler aynı sokaktaki üç döviz bürosu gibidir: Aynı malı satarlar. Fiyatları arasındaki farkların nedeni vardır: faiz, temettü ve vadeye kalan süre. Vadeliler neredeyse günün her saatinde açık olduğu için haberler fiyata çoğu zaman önce orada yansır. CFD'nin fiyatını nereden aldığını bilir ve bazı hesaba katarsan çok daha az sürprizle karşılaşırsın.

Bu kavramları adım adım ve kendi hızında öğrenmek istersen ücretsiz kurslarımıza göz at, profesyonel araçlarımızı da yazılımlar bölümünde keşfet.

Şu kaynaklardan uyarlanmıştır: CME Group (döviz bazı, FX Link, ABD saatleri dışında işlem), NYSE, BIS ve Borsa İstanbul

Alım satım işlemleri önemli ölçüde zarar riski taşır. Bu yazı yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.