Forex Nedir? Döviz Piyasası Sade Bir Dille

Hiç bir döviz bürosuna girdiysen, tabelada dolar için iki fiyat görmüşsündür: alış ve satış. Büro doları senden daha ucuza alır, sana biraz daha pahalıya satar. Forex de tam olarak bu oyundur; sadece bütün dünya ölçeğinde ve çok daha hızlı.

Bu yazıda forex'in ne olduğunu, fiyatları nasıl okuyacağını, piyasanın ne zaman en hareketli olduğunu, kaldıracın ne işe yaradığını ve bu piyasanın diğerleriyle nasıl bağlantılı olduğunu sade bir dille öğreneceksin.

Forex nedir?

Forex, "Foreign Exchange" yani döviz alım satımının kısaltmasıdır. Bu piyasada her zaman bir para birimini başka bir para birimine karşı işlem yaparsın. Bu yüzden her sembole parite (döviz çifti) denir.

Örneğin EURUSD:

• EUR (euro) baz para birimidir; yani aldığın ya da sattığın şey.
• USD (dolar) karşı para birimidir; fiyat onunla hesaplanır.

EURUSD 1,1000 ise, 1 euro almak için 1,10 dolar gerekir demektir. Euronun dolar karşısında güçleneceğini düşünüyorsan alırsın, zayıflayacağını düşünüyorsan satarsın. Forex'te satmak da almak kadar kolaydır.

Türkiye'de en çok takip edilen paritelerden biri de USDTRY'dir; yani doların Türk lirası karşısındaki fiyatı. Mantık aynı: soldaki para birimi, sağdakiyle ölçülür.

Fiyatı okumak: pip ve spread

Pip

Pip, fiyat hareketinin küçük birimidir. Çoğu paritede pip, virgülden sonraki dördüncü basamaktır (0,0001). Japon yeni olan paritelerde ise ikinci basamaktır (0,01).

Yani EURUSD 1,1000'den 1,1020'ye çıkarsa 20 pip yükselmiş demektir.

Spread

Döviz bürosundaki iki fiyatı hatırlıyor musun? Forex'te de her zaman iki fiyat vardır:

• Ask (alış fiyatı): senin alırken ödediğin fiyat, biraz daha yüksek.
• Bid (satış fiyatı): senin satarken aldığın fiyat, biraz daha düşük.

Aradaki fark spread'dir; yani işlemi açtığın anda ödediğin ücret. Piyasa ne kadar hareketliyse spread genellikle o kadar dardır.

Forex neden bu kadar büyük?

Uluslararası Ödemeler Bankası'nın (BIS) son anketine göre Nisan 2025'te döviz piyasasında günde yaklaşık 9,6 trilyon dolar işlem gördü. Dolar bu işlemlerin yaklaşık yüzde 89'unda taraflardan biriydi; onu euro ve yen izledi.

Bu hacmi kimler oluşturuyor? Büyük bankalar, ithalat ve ihracat yapan şirketler, yatırım fonları, devletler ve elbette senin gibi trader'lar. Aynı ankete göre işlemlerin yaklaşık yüzde 75'i dört merkezde yapılıyor: Birleşik Krallık, ABD, Singapur ve Hong Kong. Bu yüzden Londra ve New York aynı anda açıkken piyasa en yoğun halindedir.

Piyasa ne zaman açık?

Forex tek kapılı bir bina değildir; bir finans merkezinden diğerine geçer ve pazartesi sabahından cuma gecesine kadar günün her saati açıktır. Dört ana seans yaklaşık olarak şöyledir (Türkiye saatiyle, kış dönemi; Avrupa ve ABD yaz saatine geçince yaklaşık bir saat erkene kayar):

• Sidney: yaklaşık 01:00 - 10:00
• Tokyo: yaklaşık 03:00 - 12:00
• Londra: yaklaşık 11:00 - 20:00
• New York: yaklaşık 16:00 - 01:00

En yoğun zaman, Londra ve New York'un çakıştığı saatlerdir: Türkiye saatiyle kışın yaklaşık 16:00 - 20:00, yazın ise yaklaşık 15:00 - 19:00. Bu saatlerde hareketler genellikle daha ciddi, spread'ler daha dardır.

Lot, kaldıraç ve teminat, sade bir dille

• Lot: işleminin büyüklüğü. Standart lot baz para biriminden 100.000 birim, mini lot 10.000 birimdir. EURUSD'de bir mini lotla her pip yaklaşık 1 dolar eder.
• Kaldıraç: koyduğun paradan daha büyük bir tutarla işlem yapmak. 1:30 kaldıraç, her 1 doların 30 dolarlık işlem yönettiği anlamına gelir.
• Teminat (margin): aracı kurumun işlem açık kalsın diye güvence olarak ayırdığı para; araç kiralarken bıraktığın depozito gibi.

Unutma: kaldıraç sadece kârı büyütmez, zararı da aynı oranda büyütür. Bu yüzden örneğin Avrupa'da ESMA, bireysel yatırımcılar için ana paritelerde kaldıracı 1:30 ile sınırlamıştır. Hangi ülkede olursan ol, aracı kurumunun lisanslı olduğundan emin ol.

Pratik örnek: EURUSD'de bir işlem

Bu örnek varsayımsaldır ve sadece daha iyi anlaşılması için verilmiştir.

• EURUSD 1,1000'de ve euronun güçleneceğini düşünüyorsun.
• Bir mini lot (10.000 euro) alıyorsun. Bu işlem yaklaşık 11.000 dolar değerinde.
• 1:30 kaldıraçla gereken teminat yaklaşık 367 dolar (11.000 bölü 30).
• Zarar durdurmayı 30 pip aşağıya, 1,0970'e koyuyorsun. Her pip 1 dolar, yani riskin 30 dolar.
• Hedefini 60 pip yukarıya, 1,1060'a koyuyorsun. Oraya ulaşırsa 60 dolar kazanırsın.

Dikkat et: işleme girmeden önce en kötü senaryoyu tam olarak biliyorsun. Profesyonel işlem budur, kumar değil.

Forex'in diğer piyasalarla bağlantısı

Forex bütün piyasaların merkezindedir. Birkaç önemli bağlantı:

• Faiz ve döviz: Bir merkez bankası faizi artırdığında, genellikle daha yüksek getiri için o ülkeye daha çok para akar ve para birimi güçlenme eğilimi gösterir. Bu yüzden Fed ve Avrupa Merkez Bankası kararları EURUSD'yi bu kadar hareket ettirir; aynı mantıkla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın faiz kararları da lirayı yakından ilgilendirir.
• Dolar ve altın: Altın dolarla fiyatlanır ve Dünya Altın Konseyi'ne göre altın tarihsel olarak çoğunlukla dolarla ters yönde hareket etmiştir. Gram altın takip ediyorsan, hem ons altını hem de USDTRY'yi izlemen gerekir, çünkü ikisi birlikte gram fiyatını belirler.
• Dolara sabitlenmiş para birimleri: Bazı para birimleri neredeyse hiç hareket etmez. BAE dirhemi 1997'den beri dolar başına 3,6725'te, Suudi riyali ise 1986'dan beri 3,75'te sabit tutuluyor.

Bu ilişkiler sabit kurallar değildir. Mısır, Mart 2024'te kurunu serbest bıraktı ve Mısır lirası tek bir günde dolar başına yaklaşık 30,9'dan yaklaşık 50'ye geriledi. Yıllarca sabit görünen bir ilişki bile bir gecede değişebilir.

Sık yapılan hatalar

• İlk günden yüksek kaldıraç: Yüksek kaldıraçla küçük bir hareket bile hesabının büyük bir kısmını götürebilir.
• Sakin saatlerde işlem yapmak: Günün bazı saatlerinde piyasa durgundur ve spread'ler açılır.
• Ekonomik takvimi görmezden gelmek: Faiz ve istihdam haberleri fiyatı dakikalar içinde onlarca pip oynatabilir.
• Spread'i unutmak: Spread 3 pip ise işlemin 3 pip zararla başlar.
• Aynı anda on parite: Önce bir iki ana pariteyi iyice tanı.

Pratik kontrol listesi

• Paritemi seçtim ve baz para biriminin hangisi olduğunu biliyorum.
• En yoğun saatlerini Türkiye saatiyle biliyorum.
• İşlem büyüklüğüme göre bir pip'in ne ettiğini hesapladım.
• Zarar durdurma ve hedefimi girmeden önce belirledim.
• Bugünün ekonomik takvimine baktım.

Sık sorulan sorular

Hangi pariteyle başlamalıyım?

Genellikle EURUSD gibi ana paritelerle; çünkü işlem hacmi çok büyük, spread'i dar ve hakkında her yerde bilgi var.

Başlamak için ne kadar para gerekir?

Küçük bir tutarla başlayabilirsin, ama doğru işlem büyüklüğü tutardan daha önemlidir. Zararlı bir işlemin hesabının sadece küçük bir kısmına mal olacağı şekilde işlem yap.

Forex'in döviz bürosundan farkı ne?

Döviz bürosunda parayı gerçekten eline alırsın. Forex işlemlerinde ise genellikle sadece fiyat değişimi üzerinden işlem yaparsın ve döviz teslim almazsın.

Gece geç saatlerde fiyatlar neden bazen tuhaf hareket eder?

Çünkü bazı saatlerde piyasada daha az trader vardır. Piyasa sığlaşır ve spread'ler açılır.

Özet

Forex, bir para birimini diğerine karşı alıp satmaktır; döviz bürosunun yaptığının aynısı, ama dünyanın en büyük piyasasında. Parite, pip, spread, lot ve kaldıracı anlar ve piyasanın ne zaman yoğun olduğunu bilirsen yolun yarısını gitmiş olursun. Diğer yarısı risk yönetimi ve sabırdır.

Adım adım ve gerçek örneklerle öğrenmek istiyorsan ücretsiz kurslara göz at ve profesyonel araçlara yazılımlar bölümünden bak.

Şu kaynaklardan uyarlanmıştır: BIS, Charles Schwab, ESMA, CMC Markets, Gulf News, SAMA, WAM ve Dünya Altın Konseyi

Alım satım işlemleri önemli bir zarar riski taşır. Bu yazı yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.