فارکس به زبان ساده: بازار ارز چطور کار می‌کند؟
· ۷ دقیقه مطالعه
فارکس یعنی معامله‌ی ارزها در برابر هم. به زبان ساده یاد بگیر جفت‌ارز، پیپ، اسپرد، لات و اهرم چیست و این بازار چطور به دلار، طلا و نرخ بهره وصل است.
اگر تا حالا به صرافی رفته باشی، روی تابلو دو عدد برای دلار دیده‌ای: نرخ خرید و نرخ فروش. صراف دلار را از تو ارزان‌تر می‌خرد و به تو گران‌تر می‌فروشد. فارکس هم همین بازی است، فقط در مقیاس کل دنیا و با سرعت خیلی بیشتر.
در این مقاله خیلی ساده یاد می‌گیری فارکس چیست، قیمت‌ها را چطور بخوانی، کی بازار شلوغ است، اهرم چه کار می‌کند و این بازار چطور به بقیه‌ی بازارها وصل است.
فارکس یعنی چه؟
فارکس (Forex) کوتاه‌شده‌ی Foreign Exchange است، یعنی تبادل ارز. در این بازار همیشه یک ارز را در برابر ارز دیگر معامله می‌کنی. به همین خاطر به هر نماد می‌گویند جفت‌ارز (Currency Pair).
مثلاً در EURUSD:
- EUR (یورو) ارز پایه است؛ یعنی چیزی که داری می‌خری یا می‌فروشی.
- USD (دلار) ارز دوم است؛ یعنی قیمت را با آن حساب می‌کنی.
اگر EURUSD روی ۱٫۱۰۰۰ باشد، یعنی برای خرید ۱ یورو، ۱٫۱۰ دلار لازم است. اگر فکر می‌کنی یورو در برابر دلار قوی‌تر می‌شود، می‌خری. اگر فکر می‌کنی ضعیف‌تر می‌شود، می‌فروشی. در فارکس فروختن هم به همان راحتی خریدن است.
قیمت را چطور بخوانیم؟ پیپ و اسپرد
پیپ (Pip)
پیپ واحد کوچک حرکت قیمت است. در بیشتر جفت‌ارزها، پیپ یعنی رقم چهارم بعد از ممیز (۰٫۰۰۰۱). در جفت‌ارزهای ین ژاپن، رقم دوم بعد از ممیز (۰٫۰۱).
پس اگر EURUSD از ۱٫۱۰۰۰ به ۱٫۱۰۲۰ برود، ۲۰ پیپ بالا رفته است.
اسپرد (Spread)
یادت هست صرافی دو نرخ داشت؟ در فارکس هم همیشه دو قیمت هست:
- قیمت خرید (Ask): قیمتی که با آن می‌خری؛ کمی بالاتر.
- قیمت فروش (Bid): قیمتی که با آن می‌فروشی؛ کمی پایین‌تر.
فاصله‌ی این دو، اسپرد است؛ یعنی کارمزدی که همان لحظه‌ی ورود می‌پردازی. هرچه بازار شلوغ‌تر باشد، معمولاً اسپرد کمتر است.
چرا فارکس این‌قدر بزرگ است؟
طبق آخرین گزارش بانک تسویه‌ی بین‌المللی (BIS)، در آوریل ۲۰۲۵ روزانه حدود ۹٫۶ هزار میلیارد دلار در بازار ارز معامله شده است. دلار در حدود ۸۹ درصد همه‌ی این معاملات یک طرف ماجرا بوده و بعد از آن یورو و ین قرار داشته‌اند.
چه کسانی این حجم را می‌سازند؟ بانک‌های بزرگ، شرکت‌هایی که کالا وارد و صادر می‌کنند، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، دولت‌ها و البته تریدرهایی مثل تو. همان گزارش می‌گوید حدود ۷۵ درصد معاملات در چهار مرکز انجام می‌شود: بریتانیا، آمریکا، سنگاپور و هنگ‌کنگ. به همین دلیل وقتی لندن و نیویورک باز هستند، بازار از همیشه شلوغ‌تر است.
بازار کی باز است؟
فارکس یک ساختمان با یک در نیست؛ دست‌به‌دست بین شهرهای مالی دنیا می‌چرخد و از دوشنبه صبح تا جمعه شب، شبانه‌روز باز است. چهار جلسه‌ی اصلی معاملاتی را اینطور در نظر بگیر (به وقت تهران و تقریبی؛ با تغییر ساعت تابستانی اروپا و آمریکا حدود یک ساعت جابه‌جا می‌شود):
- سیدنی: حدود ۱:۳۰ بامداد تا ۱۰:۳۰ صبح
- توکیو: حدود ۳:۳۰ بامداد تا ۱۲:۳۰ ظهر
- لندن: حدود ۱۱:۳۰ صبح تا ۸:۳۰ شب
- نیویورک: حدود ۴:۳۰ عصر تا ۱:۳۰ بامداد
شلوغ‌ترین بازه، هم‌پوشانی لندن و نیویورک است؛ یعنی حدود ۴:۳۰ عصر تا ۸:۳۰ شب به وقت تهران. در این ساعت‌ها معمولاً حرکت‌ها جدی‌تر و اسپردها کمتر است.
لات، اهرم و مارجین به زبان ساده
- لات (Lot): اندازه‌ی معامله. یک لات استاندارد ۱۰۰ هزار واحد از ارز پایه است و یک مینی‌لات ۱۰ هزار واحد. در EURUSD با یک مینی‌لات، هر پیپ حدود ۱ دلار ارزش دارد.
- اهرم (Leverage): یعنی با پول کم، معامله‌ی بزرگ‌تر باز کنی. اهرم ۱ به ۳۰ یعنی با ۱ دلار، ۳۰ دلار معامله می‌کنی.
- مارجین (Margin): همان پولی که کارگزار به‌عنوان وثیقه کنار می‌گذارد تا معامله باز بماند؛ مثل پول پیشی که برای اجاره‌ی یک چیز بزرگ می‌دهی.
یادت باشد اهرم فقط سود را بزرگ نمی‌کند؛ ضرر را هم به همان اندازه بزرگ می‌کند. به همین دلیل نهاد ناظر بازارهای اروپا (ESMA) برای معامله‌گران خرد، سقف اهرم جفت‌ارزهای اصلی را ۱ به ۳۰ گذاشته است.
مثال عملی: یک معامله روی EURUSD
این مثال فرضی است و فقط برای فهم بهتر آمده.
- EURUSD روی ۱٫۱۰۰۰ است و تو فکر می‌کنی یورو قوی‌تر می‌شود.
- یک مینی‌لات (۱۰ هزار یورو) می‌خری. ارزش این معامله حدود ۱۱ هزار دلار است.
- با اهرم ۱ به ۳۰، مارجین لازم حدود ۳۶۷ دلار است (۱۱٬۰۰۰ تقسیم بر ۳۰).
- حد ضرر را ۳۰ پیپ پایین‌تر، روی ۱٫۰۹۷۰ می‌گذاری. هر پیپ ۱ دلار است، پس ریسکت ۳۰ دلار است.
- حد سود را ۶۰ پیپ بالاتر، روی ۱٫۱۰۶۰ می‌گذاری. اگر برسد، ۶۰ دلار سود می‌کنی.
ببین چه اتفاقی افتاد: قبل از ورود دقیقاً می‌دانی بدترین حالت چقدر است. این یعنی معامله‌ی حرفه‌ای، نه شانسی.
ارتباط فارکس با بازارهای دیگر
فارکس وسط همه‌ی بازارهاست. چند رابطه‌ی مهم:
- نرخ بهره و ارز: وقتی بانک مرکزی یک کشور نرخ بهره را بالا می‌برد، معمولاً پول بیشتری برای گرفتن سود بالاتر به آن کشور می‌رود و ارزش پولش بالا می‌رود. برای همین تصمیم‌های فدرال رزرو و بانک مرکزی اروپا این‌قدر روی EURUSD اثر دارند.
- دلار و طلا: طلا به دلار قیمت‌گذاری می‌شود و شورای جهانی طلا می‌گوید طلا در طول تاریخ معمولاً خلاف جهت دلار حرکت کرده. پس اگر طلا معامله می‌کنی، حتماً دلار را هم نگاه کن.
- ارزهای میخ‌شده به دلار: بعضی ارزها تقریباً تکان نمی‌خورند. مثلاً درهم امارات از سال ۱۹۹۷ روی ۳٫۶۷۲۵ درهم برای هر دلار ثابت نگه داشته شده و ریال عربستان از ۱۹۸۶ روی ۳٫۷۵. یعنی درهم عملاً همراه دلار بالا و پایین می‌رود.
یادت باشد این رابطه‌ها قانون ثابت نیستند. همین مصر در مارس ۲۰۲۴ نرخ ارزش را آزاد کرد و پوند مصر در یک روز از حدود ۳۰٫۹ به حدود ۵۰ پوند برای هر دلار رسید. یعنی حتی رابطه‌ای که سال‌ها ثابت به نظر می‌رسید، می‌تواند یک‌شبه عوض شود.
اشتباهات رایج
- اهرم بالا از روز اول: با اهرم بالا یک حرکت کوچک می‌تواند بخش بزرگی از حسابت را ببرد.
- معامله در ساعت‌های خلوت: بعضی ساعت‌ها بازار کم‌جان است و اسپردها بازتر می‌شوند.
- بی‌خبری از تقویم اقتصادی: خبرهای نرخ بهره و اشتغال می‌توانند در چند دقیقه ده‌ها پیپ قیمت را جابه‌جا کنند.
- ندیدن اسپرد: اگر اسپرد ۳ پیپ باشد، معامله‌ات از همان اول ۳ پیپ در ضرر شروع می‌شود.
- شلوغ کردن حساب با ده جفت‌ارز: اول یک یا دو جفت‌ارز اصلی را خوب بشناس.
چک‌لیست عملی
- جفت‌ارزم را انتخاب کرده‌ام و می‌دانم ارز پایه‌اش کدام است.
- ساعت شلوغ آن را به وقت خودم می‌دانم.
- ارزش هر پیپ را با حجم معامله‌ام حساب کرده‌ام.
- حد ضرر و حد سودم را قبل از ورود مشخص کرده‌ام.
- تقویم اقتصادی امروز را دیده‌ام.
سؤالات متداول
برای شروع کدام جفت‌ارز بهتر است؟
معمولاً جفت‌ارزهای اصلی مثل EURUSD، چون حجم معامله‌شان بالاست، اسپردشان کم است و اطلاعاتشان همه‌جا پیدا می‌شود.
با چقدر پول می‌شود شروع کرد؟
با پول کم هم می‌شود، ولی مهم‌تر از مقدار پول، حجم درست معامله است. طوری معامله کن که ضرر یک معامله فقط بخش خیلی کوچکی از حسابت باشد.
فارکس با صرافی چه فرقی دارد؟
در صرافی ارز را واقعاً تحویل می‌گیری. در فارکس معمولاً فقط روی تغییر قیمت معامله می‌کنی و ارزی دستت نمی‌آید.
چرا شب‌ها گاهی قیمت‌ها عجیب حرکت می‌کنند؟
چون در بعضی ساعت‌ها معامله‌گر کمتری در بازار است. بازار کم‌عمق‌تر می‌شود و اسپردها بازتر.
جمع‌بندی
فارکس یعنی معامله‌ی یک ارز در برابر ارز دیگر؛ همان کار صرافی، ولی در بزرگ‌ترین بازار دنیا. اگر جفت‌ارز، پیپ، اسپرد، لات و اهرم را بفهمی و بدانی بازار کی شلوغ است، نصف راه را رفته‌ای. نصف دیگر، مدیریت ریسک و صبر است.
برای یادگیری قدم‌به‌قدم با مثال‌های واقعی به دوره‌های رایگان سر بزن و ابزارهای حرفه‌ای را در بخش نرم‌افزارها ببین.
برگرفته از: BIS، Charles Schwab، ESMA، CMC Markets، Gulf News، SAMA، WAM و شورای جهانی طلا
معامله‌گری با ریسک قابل‌توجه زیان همراه است. این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه مالی محسوب نمی‌شود.