CFD Nedir? Varlığa Sahip Olmadan Fiyat Üzerinden İşlem

Arkadaşınla kuyumcu vitrininde bir çeyrek altına baktığınızı düşün. İkiniz de almıyorsunuz. Sadece anlaşıyorsunuz: "Gelecek aya kadar fiyatı yükselirse farkı sen bana ödersin, düşerse ben sana öderim." CFD tam olarak böyle çalışır; tek fark, anlaşmanın karşı tarafında arkadaşın değil aracı kurumun olmasıdır.

Bu yazıda CFD'nin ne olduğunu, kâr ve zararın nasıl hesaplandığını, maliyetlerini, çoğu CFD yatırımcısının neden kaybettiğini ve CFD'nin gerçek piyasaya nasıl bağlı kaldığını sade bir dille öğreneceksin.

CFD nedir?

CFD, "Contract for Difference" yani fark sözleşmesi demektir. Avustralya'nın resmi yatırımcı rehberi Moneysmart'ın açıkladığı gibi CFD bir türev üründür; değeri başka bir varlığın fiyatından gelir. O varlığa sahip olmazsın ve üzerinde hiçbir hakkın yoktur.

En önemli nokta şu: CFD genellikle borsada işlem görmez. Seninle aracı kurum arasında doğrudan yapılan bir sözleşmedir. Yani aracı kurum, işleminin karşı tarafıdır.

CFD ile neredeyse her şeyde işlem yapabilirsin: pariteler, altın, petrol, hisse endeksleri, tek tek hisseler ve hatta kripto.

Kâr ve zarar nasıl hesaplanır?

İki seçeneğin var:

• Alış (Long): Fiyat yükselirse aracı kurum farkı sana öder. Düşerse sen aracı kuruma ödersin.
• Satış (Short): Fiyat düşerse kazanırsın. Yükselirse kaybedersin.

Yani CFD ile düşen piyasada da yükselen piyasadaki kadar kolay işlem yapabilirsin. Popüler olmasının sebeplerinden biri de bu.

Kaldıraç: güçlü motor, zayıf fren

CFD'lerin çoğu kaldıraçla işlem görür: işlemin değerinin sadece küçük bir kısmını teminat olarak yatırırsın.

Türkiye'de Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Şubat 2017'de yürürlüğe giren düzenlemeyle kaldıraçlı işlemlerde kaldıraç oranını 1:100'den 1:10'a düşürdü ve yeni hesaplar için 50.000 TL alt sınır getirdi. Avrupa'da ise ESMA, bireysel yatırımcılar için ana paritelerde 1:30, altın ve ana endekslerde 1:20, kriptoda 1:2 gibi üst sınırlar koydu.

Unutma: daha yüksek kaldıraç, daha büyük kâr değil, daha hızlı zarar demektir.

Çoğu kişinin unuttuğu maliyetler

Moneysmart, CFD maliyetlerinin yüksek olabileceği konusunda uyarıyor:

• Spread: alış ve satış fiyatı arasındaki fark.
• Komisyon: bazı hesap türlerinde.
• Gecelik finansman (swap): Pozisyonu gece açık tutarsan genellikle her gece için ücret ödersin. Haftalarca açık kalan işlemlerde bu ücret kârının önemli bir kısmını yiyebilir.

Çoğu CFD yatırımcısı neden kaybediyor?

ESMA, Avrupa'daki ulusal denetim kurumlarının bireysel CFD hesaplarının yüzde 74 ile 89'unun para kaybettiğini tespit ettiğini bildirdi. Moneysmart da açıkça söylüyor: çoğu insan CFD işlemlerinde para kaybediyor.

Ana sebepler: yüksek kaldıraç, gizli maliyetler ve duygusal işlem. Türkiye'deki 2017 düzenlemesi de Avrupa'daki kurallar da bu yüzden getirildi.

Pratik örnek: altın CFD'si

Bu örnek varsayımsaldır ve rakamlar basitleştirilmiştir.

• Altının onsu 2.000 dolar ve 10 ons için alış CFD'si açıyorsun. Bu 20.000 dolarlık bir pozisyon.
• Türkiye'deki 1:10 kaldıraçla gereken teminat 2.000 dolar. (Avrupa'daki 1:20 kaldıraçla bu 1.000 dolar olurdu.)
• Altın 2.030'a çıkarsa 300 dolar kazanırsın: sadece yüzde 1,5'lik bir fiyat hareketiyle teminatının yüzde 15'i.
• Altın 1.970'e düşerse aynı 300 doları kaybedersin.
• Altın 1.900'e düşerse zararın 1.000 dolara, yani teminatının yarısına ulaşır.
• Gecelik ücretin 3 dolar olduğunu ve pozisyonu 10 gece tuttuğunu düşün: hesabından 30 dolar daha düşer.

Yüzde 5'lik bir düşüş teminatının yarısını götürdü. Kaldıraç düştükçe aynı hareketin etkisi azalır; kaldıracın gücü ve tehlikesi budur.

CFD'nin diğer piyasalarla bağlantısı

CFD kendi başına bir piyasa değil, gerçek piyasanın gölgesidir. Fiyatı dayanak varlıktan gelir; o varlığı hareket ettiren her şey senin CFD'ni de hareket ettirir:

• Altın CFD'si ve dolar: Altın dolarla fiyatlanır ve Dünya Altın Konseyi'ne göre altın tarihsel olarak çoğunlukla dolarla ters yönde hareket etmiştir. Gram altın düşünen biri için hem ons fiyatı hem de USDTRY önemlidir.
• Endeks CFD'si ve ekonomik haberler: S&P 500 CFD'si endeksin kendisini takip eder; faiz kararları gibi büyük ABD haberleri onu doğrudan etkiler.
• Kripto CFD'si ve hisse piyasası: Uluslararası Para Fonu (IMF), Bitcoin ile S&P 500 arasındaki korelasyonun 2017-2019'da neredeyse sıfırken 2020 ve 2021'de 0,36'ya çıktığını gösterdi. Yani Bitcoin CFD'si artık borsadan kopuk değil.

Bu ilişkiler sabit kurallar değildir ve zamanla değişir. Ama bir şey hiç değişmez: CFD her zaman dayanak piyasasını takip eder.

Sık yapılan hatalar

• En yüksek kaldıracı seçmek: Daha fazla kâr gibi gelir, ama pratikte hesabını daha hızlı boşaltır.
• Gecelik ücretleri görmezden gelmek: Haftalarca açık kalan bir işlem sessizce pahalıya patlar.
• Aracı kurumu kontrol etmemek: Aracı kurum işleminin karşı tarafıysa, lisansı ve itibarı her şeyden önemlidir. Türkiye'de SPK lisansını kontrol et.
• Zarar durdurmasız işlem: CFD'de küçük hareketler büyük zararlar doğurur.
• Dayanak piyasayı unutmak: Altın CFD'si işlem yapıyorsun ama doların ne yaptığından habersizsin.

Pratik kontrol listesi

• Aracı kurumumun kim olduğunu, hangi kurumdan lisans aldığını ve müşteri parasının nasıl korunduğunu biliyorum.
• Kaldıracımı varsayılan ayarı kabul ederek değil, kendim seçtim.
• Fiyattaki yüzde 1'lik hareketin hesabım için ne anlama geldiğini biliyorum.
• İşlem yaptığım ürünün gecelik ücretine baktım.
• Girmeden önce zarar durdurmamı ve kabul edebileceğim en büyük zararı yazdım.

Sık sorulan sorular

CFD ile gerçek altın ya da hisse almak arasındaki fark ne?

Gerçekten satın aldığında varlığın sahibi olursun. CFD'de ise aracı kurumla sadece fiyat değişimi üzerine bir sözleşmen vardır, sahiplik yoktur.

Hesabımdaki paradan fazlasını kaybedebilir miyim?

Avrupa ve Birleşik Krallık'ta kurallar, bireysel yatırımcının hesap bakiyesinden fazlasını kaybetmesini engeller. Diğer yerlerde bu, aracı kurumun kurallarına bağlıdır; hesap açmadan önce mutlaka sor.

CFD kısa vade için mi uygun, uzun vade için mi?

Gecelik finansman ücreti yüzünden CFD'ler çoğunlukla kısa vadeli işlemlerde kullanılır. Uzun süre tutmayı düşünüyorsan maliyetleri dikkatle hesapla.

Aracı kurum neden işlemimin karşı tarafı?

Çünkü CFD'ler genellikle borsada işlem görmez; seninle aracı kurum arasında doğrudan bir sözleşmedir. Bu yüzden güvenilir ve lisanslı bir aracı kurum seçmek hayati önem taşır.

Özet

CFD, varlığı satın almadan neredeyse her şeyin fiyatı üzerinden hızlı ve basit bir şekilde işlem yapmanın yoludur. Ama bu basitlik yanıltıcıdır: kaldıraç, gecelik ücretler ve aracı kurumun karşı taraf olması, onu yeni başlayanlar için en riskli araçlardan biri yapar. Kullanacaksan düşük kaldıraç, net bir zarar durdurma ve lisanslı bir aracı kurumla başla.

Risk yönetimini adım adım öğrenmek istiyorsan ücretsiz kurslara göz at ve profesyonel araçlara yazılımlar bölümünden bak.

Şu kaynaklardan uyarlanmıştır: Moneysmart, ESMA, QNB Invest (SPK düzenlemesi), IMF ve Dünya Altın Konseyi

Alım satım işlemleri önemli bir zarar riski taşır. Bu yazı yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.