İçeriğe geç
Chart & Chill
Tüm yazılar

Trend ve Piyasa Yapısı: Tepeleri ve Dipleri Nasıl Okursun?

· 5 dk okuma

Trend nedir, tepe ve dipler piyasa yapısını nasıl kurar, trendin değişebileceğini nasıl erken fark edersin? Basit bir örnekle.

Bu yazıda trendin (Trend) ne demek olduğunu, salınım tepelerini ve diplerini nasıl bulacağını ve trendin ne zaman güç kaybettiğini nasıl anlayacağını öğreneceksin. Okuduktan sonra herhangi bir grafiği açıp birkaç saniyede piyasanın yukarı mı, aşağı mı yoksa yatay mı gittiğini söyleyebilirsin.

Trend ve piyasa yapısı nedir?

Fiyat hiçbir zaman dümdüz gitmez. Uludağ'a yürüyüşü düşün: biraz çıkarsın, mola verirsin, tekrar çıkarsın. Grafikte bu çıkışlar ve molalar zikzak bir çizgi oluşturur. Bu şekle piyasa yapısı (Market Structure) diyoruz.

İki basit parçadan oluşur:

  • Salınım tepesi (Swing High): iki yanındaki fiyatlardan yüksek olan zirve. Grafikte küçük bir tepe gibi.
  • Salınım dibi (Swing Low): iki yanındaki fiyatlardan düşük olan vadi.

Tepeler çoğu zaman tavan gibi davranır, fiyat altında duraksar. Dipler çoğu zaman güvenlik ağı gibi davranır, fiyat orada tutunmaya çalışır. Destek ve direnç fikrinin özü budur.

Trend nasıl görünür?

Trendi tepelerin ve diplerin sırasından okursun:

  • Yükseliş trendi: Her tepe öncekinden yüksek, her dip öncekinden yüksek. Her basamağı bir öncekinden yukarıda olan merdiven gibi.
  • Düşüş trendi: Her tepe ve her dip öncekinden düşük. Aşağı inen bir merdiven.
  • Yatay bant (Range): Fiyat yaklaşık sabit bir tepe ile sabit bir dip arasında gidip gelir, bir yere varmaz.

Piyasanın üç hali ve işlemlerin için anlamı

1. Yükseliş trendi

Birçok trader hareketin peşinden koşmak yerine küçük geri çekilmelerde harekete katılmak ister. Son salınım tepesinin yukarı kırılması çoğu zaman trendin sürebileceğine işaret sayılır. Çoğu zaman, her zaman değil.

2. Düşüş trendi

Aynanın öbür yüzü. Basamaklar aşağı iner, traderlar düşüşün peşinden koşmak yerine küçük yükselişleri bekler.

3. Yatay bant

En zor hal budur. Fiyat aynı tavana ve aynı tabana defalarca değer, yeni başlayanlar burada çok kaybeder çünkü her küçük hareket trend başlangıcı gibi görünür. Emin değilsen "emin değilim, bekliyorum" çok iyi bir cevaptır.

Trendlerin farklı boyutları vardır

Grafikler harita gibidir: yakınlaştırıp uzaklaştırabilirsin. Bu konudaki en eski çerçevelerden biri, Dow Jones endeksini 19. yüzyıl sonunda kuran Charles Dow'un Dow Teorisidir (Dow Theory). Trendleri üçe ayırdı:

  • Ana trend: genelde bir yıl ya da daha uzun sürer.
  • İkincil trend: ana trend içindeki düzeltme, kabaca üç hafta ile üç ay arası.
  • Küçük trend: birkaç gün süren hareketler, çoğunlukla piyasa gürültüsü.

Pratik sonuç: 5 dakikalık grafikte düşüş görürken günlük grafik net biçimde yükseliyor olabilir. Her işlemden önce sor: büyük resim ne diyor?

Sayısal örnek (tamamen varsayımsal)

Uydurma bir hisse düşün, şöyle hareket etmiş olsun:

  • İlk dip: 100 TL
  • İlk tepe: 110 TL
  • İkinci dip: 105 TL
  • İkinci tepe: 115 TL
  • Üçüncü dip: 109 TL
  • Üçüncü tepe: 120 TL

Dipler (100, 105, 109) yükseliyor, tepeler (110, 115, 120) de. Yapı yükseliş trendi.

Şimdi fiyat 120 TL'den 107 TL'ye düşsün. Bu, son salınım dibi olan 109 TL'nin altı. Bu, yükseliş trendinin zayıfladığına dair ilk uyarıdır. Dönüşün kanıtı değil, sadece daha dikkatli olman için bir neden. Sonra 120'nin altında bir tepe ve 107'nin altında bir dip oluşursa yapı düşüşe dönüyor demektir.

Bu örnekte risk hesabı: 112 TL'den girdiğini ve stop seviyeni son dibin biraz altına, 108,5 TL'ye koyduğunu varsay. Hisse başına risk 112 eksi 108,5, yani 3,5 TL. Toplamda 35 TL riske etmek istersen adedin 35 bölü 3,5 yani 10 olur. Bu eğitim amaçlı bir hesaptır, işlem önerisi değildir.

Diğer piyasalarla bağlantısı

Trend sadece tek bir grafiğin işi değildir. Piyasalar birbirine bağlıdır ve bazen trendleri aynı yöne bakar.

Dow Teorisi tam bunun için bir kural koyar: bir endeksteki ana trend başka bir endekste de teyit görmelidir. Dow, sanayi ve ulaştırma ortalamalarını yan yana izledi ve iki zıt ana trendin aynı anda iki endekste bulunamayacağını savundu.

Günümüzden varsayımsal bir örnek: BIST 100 yeni tepeler ve yeni dipler yükseltirken, bir başka endeks son salınım dibini kırmış olsun. Bu uyumsuzluk resmin net olmadığını, temkinin makul olduğunu gösterir. (Fikri anlatmak için bir örnek, sinyal değil.)

Aynı alışkanlığı dolar, gram altın, petrol ya da diğer paralara taşıyabilirsin: birkaç grafiğe bak ve aynı hikayeyi anlatıp anlatmadıklarını sor. Ama unutma: korelasyonlar sabit değildir. Zamanla değişir, geçen yıl uyumlu olan bu yıl uyumlu olmayabilir.

Sık yapılan hatalar ve kontrol listesi

Sık yapılan hatalar

  • Her küçük dalgalanmayı trend saymak. Bir tepe ve bir dip trend yapmaz. Birkaç basamak gerekir.
  • Büyük zaman dilimini görmezden gelmek. Büyük trendin içindeki küçük trend sadece bir geri çekilme olabilir.
  • Son tepenin mutlaka kırılacağını sanmak. Tepeler ve dipler olasılık verir, kesinlik değil. Bir salınım ana trende ters bile gidebilir.
  • Yatay banta trend dayatmak. Fiyat bir yere gitmiyorsa işlem yapmamak da bir karardır.
  • Stopsuz işlem yapmak. Her yapı bozulabilir. Stop, yanılmanın sana neye mal olacağını önceden bilmen demektir.

Pratik kontrol listesi

  • Büyük zaman diliminden başla: ana trend ne?
  • Son salınım tepelerini ve diplerini işaretle.
  • Yaz: yukarı, aşağı mı yoksa yatay mı?
  • Son dibi (yükselişte) ya da son tepeyi (düşüşte) bul. Kırılması ilk uyarıdır.
  • İlişkili piyasalar aynı şeyi söylüyor mu, bak.
  • Girmeden önce riskini stop ile hesapla.

Sık sorulan sorular

Trend demek için kaç tepe ve dip gerekir?

Sihirli bir sayı yok. Genelde peş peşe en az iki üç basamak görülür. Basamak sayısı arttıkça ve zaman dilimi büyüdükçe trend daha inandırıcı olur.

Salınım tepesini nasıl bulurum?

Solunda ve sağındaki fiyatların daha düşük olduğu bir zirve ara. Salınım dibi bunun tersidir. Her iki yanda kaç mum kontrol edeceğin zaman dilimine ve piyasaya bağlıdır, sabit bir kural yok.

Yapı bozulduysa trend döndü demek mi?

Mutlaka değil. Son salınım dibinin kırılması bir uyarıdır, hüküm değil. Yeni alçalan tepe ve diplerin oluşmasını mı yoksa fiyatın toparlanmasını mı bekleyip gör.

Bu yöntem kâr garantisi verir mi?

Hayır. Hiçbir yöntem vermez. Piyasa yapısı sadece durumu daha net görmene ve daha düzenli karar vermene yardımcı olur.

Sonuç

Trendi tepe ve diplerin sırasından oku, önce büyük zaman dilimine bak, son önemli salınımın kırılmasını uyarı say ve riskini önceden hesapla. Kendi hızında öğrenmeye devam etmek için ücretsiz kurslara göz at ve araçları yazılımlar bölümünde keşfet.

Şu kaynaklardan uyarlanmıştır: StoneX, IG ve CMC Markets

Alım satım önemli ölçüde zarar riski taşır. Bu yazı yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.

Diğer dillerde:فارسیEnglishDeutschالعربية