کریپتو با بازارهای سنتی چه فرق و چه ارتباطی دارد؟
· ۷ دقیقه مطالعه
کریپتو شبانهروز باز است و نوسانش بیشتر است؛ ولی از سهام و دلار جدا نیست. فرقها و ارتباطها را ساده میخوانی.

تا حالا شده شنبهشب ببینی قیمت بیتکوین (Bitcoin) دارد بالا و پایین میشود، در حالی که بورس آمریکا تعطیل است؟ کریپتو (Crypto) در چند چیز مهم با بازارهای سنتی فرق دارد، ولی کاملاً هم از آنها جدا نیست. در این مطلب ساده میگوییم فرقها چیست، کریپتو کجا به سهام وصل میشود و قبل از هر معاملهای حواست به چه چیزهایی باشد.
اول ببینیم دو طرف ماجرا چه هستند
کریپتو یعنی دارایی دیجیتالی که روی یک شبکهی کامپیوتری ساخته شده و مال هیچ بانک مرکزی یا شرکت مشخصی نیست. معروفترینش بیتکوین است.
بازارهای سنتی همانهایی هستند که تا حالا شنیدهای: سهام و شاخصها، فارکس، طلا و نفت. اینها از راه بورسها، بانکها و کارگزاریهای رسمی معامله میشوند و قانونهای مشخصی دارند.
یک تشبیه ساده: بازار سنتی مثل یک پاساژ بزرگ است. ساعت کار دارد، نگهبان دارد و اگر مشکلی پیش بیاید جایی هست که شکایت کنی. کریپتو بیشتر شبیه یک بازار روباز است که هیچوقت تعطیل نمیشود و خیلی از مسئولیتها با خود توست.
چهار فرق اصلی
۱. ساعت کار
بورسهای سهام ساعت و روز مشخصی دارند. کریپتو روی بیشتر صرافیهای کریپتویی شبانهروزی و بدون تعطیلی معامله میشود.
حتی بورس بزرگ مشتقهها، یعنی CME، تا قبل از اعلام تازهاش قراردادهای آتی کریپتو را روزهای کاری ۲۳ ساعت باز نگه میداشت و از بعدازظهر جمعه تا یکشنبه شب تعطیل بود. بعد اعلام کرد که قصد دارد این قراردادها را هم شبانهروزی کند.
به درد تو چه میخورد؟ اگر آخر هفته خبری بیاید، قیمت کریپتو همان لحظه واکنش نشان میدهد، ولی سهام باید تا باز شدن بورس صبر کند. پس اگر معاملهی بازی داری و شبها خوابی، برای حد ضرر و اندازهی معامله قبلاً فکر کن.
۲. نوسان
طبق بررسی CME، نوسان روزانهی بیتکوین تقریباً ۳ تا ۵ برابر نوسان سهام است. یعنی اگر شاخص سهام در یک روز ۲٪ تکان بخورد، حرکت ۶٪ تا ۱۰٪ در بیتکوین عجیب نیست.
به درد تو چه میخورد؟ برای همان ریسک، حجم معاملهات در کریپتو باید کوچکتر از حجمی باشد که روی سهام میگیری. نوسان بزرگتر یعنی هم سود بزرگتر، هم زیان بزرگتر.
۳. قانون و پشتیبان
در بازار سهام معمولاً کارگزار و بورس زیر نظر نهاد ناظر هستند. SEC، نهاد ناظر بازار سرمایهی آمریکا، هشدار داده که بیشتر شرکتهای بزرگ کریپتو در نقش کارگزار یا بورس ثبت نشدهاند و حمایتهایی مثل بیمهی سپرده یا SIPC معمولاً شامل حسابهای کریپتو نمیشود. قانون هر کشور هم فرق دارد و ممکن است عوض شود.
به درد تو چه میخورد؟ قبل از واریز پول، بپرس: این پلتفرم کجا مجوز دارد؟ اگر مشکل پیش بیاید، چه کسی پاسخگوست؟
۴. نگهداری دارایی
SEC میگوید وقتی داراییات را پیش یک شرکت کریپتویی میگذاری، ممکن است مالکیت قانونیاش را از دست بدهی و نتوانی هر وقت خواستی برداشت کنی. بعضی شرکتها برداشت را متوقف کردهاند یا ورشکسته شدهاند. همین هشدار میگوید فقط پولی را در معرض ریسک بگذار که اگر کامل از دست رفت، زندگیات نخوابد.
به درد تو چه میخورد؟ همهی داراییات را روی یک پلتفرم نگذار. تفاوت پلتفرم و کیف پول شخصی را یاد بگیر، چون هر کدام ریسک خودش را دارد.
ارتباط با بازارهای دیگر
بیتکوین و سهام همیشه همجهت نبودهاند. برای فهمیدنش باید یک کلمه را بدانی: همبستگی (Correlation). عددی است بین منفی ۱ تا ۱. نزدیک صفر یعنی دو بازار تقریباً به هم ربطی ندارند. نزدیک ۱ یعنی بیشتر وقتها با هم بالا و پایین میروند.
صندوق بینالمللی پول (IMF) حساب کرده که همبستگی بیتکوین با شاخص S&P 500 در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ حدود ۰٫۰۱ بود، یعنی تقریباً هیچ. در ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ به ۰٫۳۶ رسید. IMF همچنین میگوید این تأثیر در روزهای بحران، مثل مارس ۲۰۲۰، بیشتر میشود.
CME هم دادههای ۲۰۱۴ تا آوریل ۲۰۲۵ را بررسی کرده. میانگین همبستگی روزانهی بیتکوین با شاخصهای بزرگ سهام حدود ۰٫۲ بوده، ولی در سال ۲۰۲۰ همبستگی متحرک آن با S&P 500 و نزدک ۱۰۰ به حدود ۰٫۵ رسید. بالاتر رفتن آن در دورههای استرس هم دیده شده. یکی از دلیلهایی که CME میآورد این است که حالا با صندوقهای قابل معامله (ETF)، فیوچرز و آپشن راحتتر میشود روی کریپتو معامله کرد.
یک مثال واقعی: در مارس ۲۰۲۰ ترس از کرونا بازار را گرفت. سهام افت کرد و کریپتو هم همراهش پایین آمد. یعنی همان چیزی که فکر میکردی «جدا از بقیه» است، در روز ترس مثل ریسکپذیرترین داراییها رفتار کرد.
نکتهی مهم برای معاملهگر: IMF میگوید همبستگی بیتکوین با سهام از همبستگی سهام با طلا، اوراق قرضهی خوب یا ارزهای بزرگ بیشتر بوده. پس اگر هم سهام داری هم کریپتو، همیشه خیال نکن دو سبد جدا داری؛ در روز بد ممکن است هر دو با هم بریزند.
یادت باشد همبستگی ثابت نیست. در یک دوره زیاد است، در دورهی دیگر کم. اینها قانون طبیعت نیستند، فقط تصویری از گذشتهاند.
یک مثال عددی (فرضی)
فرض کن ۱٬۰۰۰ دلار سهام و ۱٬۰۰۰ دلار کریپتو داری، یعنی مجموعاً ۲٬۰۰۰ دلار. این اعداد فرضیاند.
در یک روز ترس، سهام ۲٪ و کریپتو ۶٪ میریزد (نوسان سه برابر).
- زیان سهام: ۲٪ از ۱٬۰۰۰ دلار میشود ۲۰ دلار.
- زیان کریپتو: ۶٪ از ۱٬۰۰۰ دلار میشود ۶۰ دلار.
- زیان کل: ۲۰ بهعلاوهی ۶۰ میشود ۸۰ دلار.
- نسبت به کل پول: ۸۰ تقسیم بر ۲٬۰۰۰ میشود ۴٪.
میبینی که با اینکه نصف پول در هر کدام بود، ۷۵٪ زیان از سمت کریپتو آمد (۶۰ از ۸۰). و چون هر دو با هم ریختند، تنوعدار بودن سبد خیلی کمکت نکرد.
اشتباهات رایج
- فکر کردن به اینکه کریپتو «کاملاً مستقل» از بازار سهام است.
- قیاس نوسان کریپتو با سهام و گرفتن حجم هماندازه.
- گذاشتن همهی دارایی روی یک پلتفرم، بدون پرسیدن دربارهی مجوز و قوانین برداشت.
- معاملهی شبانه بدون حد ضرر، چون «بازار که بسته نمیشود».
- قبول کردن حرفهایی مثل «همیشه مالک داراییات هستی» بدون بررسی.
چکلیست عملی
- پلتفرمم کجا مجوز دارد و قوانین برداشتش چیست؟
- حجم معاملهام را متناسب با نوسان بیشتر کریپتو کوچکتر کردهام؟
- برای شب و آخر هفته حد ضرر دارم؟
- بخش بزرگی از سبدم همزمان در سهام و کریپتو نیست؟
- این پول را اگر کامل از دست بدهم، زندگیام میماند؟
سؤالات متداول
آیا کریپتو بازار سنتی حساب میشود؟
نه. بازار سنتی معمولاً بورس و ساعت کار و ناظر مشخص دارد. کریپتو بیشتر شبانهروزی و با مقررات متفاوت و در هر کشور جداگانه کار میکند.
چرا گاهی کریپتو با سهام همجهت حرکت میکند؟
IMF و CME نشان میدهند از حدود ۲۰۲۰ به بعد ارتباطشان بیشتر شده و در روزهای استرس پررنگتر است. دلیل قطعیاش را هیچکدام یک جمله نمیگویند، ولی ورود سرمایهگذارهای بزرگ و ابزارهایی مثل ETF از دلیلهای مطرحشده است.
آیا کریپتو پناهگاه امن است؟
IMF میگوید در دورهی بررسیاش، ارتباط بیتکوین با سهام از ارتباط سهام با طلا بیشتر بود. پس همیشه پناهگاه امن حساب نکن.
قبل از شروع چه چیزی را باید بدانم؟
اینکه نوسان بزرگ است، پلتفرم باید مجوز و قوانین روشن داشته باشد و فقط پولی را بگذار که توان از دستدادنش را داری.
جمعبندی
کریپتو شبانهروز باز است، بیشتر نوسان دارد، قوانینش در هر کشور فرق دارد و در روزهای ترس میتواند با سهام همجهت شود. اگر میخواهی ساختار بازارها را بهتر بشناسی، دورههای رایگان ما را ببین و با نرمافزارها ابزارهای معامله را بشناس.
برگرفته از: IMF، CME Group، SEC و Yahoo Finance
معاملهگری با ریسک قابلتوجه زیان همراه است. این مطلب صرفاً آموزشی است و توصیه مالی محسوب نمیشود.
